Welkom

Welkom op de website van het Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek. TGE stelt zich ten doel de kwaliteit van de morele bezinning op actuele veranderingen binnen de gezondheidszorg te bevorderen. Verschillende invalshoeken, benaderingen en levensbeschouwingen komen aan bod.

Publiceren in TGE?
Bekijk de auteursrichtlijnen

Word abonnee

Bekijk hier de mogelijkheden

Redactie

Neem contact op met de redactie
Artikelen in de categorie: Onderzoek & Reflectie ×
Onderzoek & Reflectie

De activistische zorgprofessional: professionele identiteit in tijden van klimaatcrisis

Gezondheidsprofessionals leven in een ongekende tijd. Enerzijds is de medische wetenschap zo ver gevorderd dat mensen ouder worden dan ooit. Levensreddende operaties, kennis vanuit klinische trials en medicatie voor de meeste aandoeningen zijn voorhanden. Anderzijds heeft het systeem waarop die techniek is gebaseerd...

Onderzoek & Reflectie

Primum non nocere? Schade en verantwoordelijkheid

Het trillen van onze smartphone hebben we te danken aan wolfraam (tungsten). Het is een mineraal dat samen met onder andere tantalum, tin en goud bekend staat als ‘conflictmineraal’: een grondstof waarvan de handel vaak gewelddadige conflicten financiert, ten koste van de burgers in de gebieden die rijk aan de grond...

Onderzoek & Reflectie

De nuance van de “natuur = gezond” claim

De boodschap “natuur = gezond” is een krachtige boodschap die past bij de geest van de tijd. Door deze twee begrippen aan elkaar te koppelen, en zelfs gelijk te stellen aan elkaar, kun je veel bereiken ten aanzien van het overtuigen van mensen dat natuur goed is voor de gezondheid. De resolute koppeling van deze beg...

Onderzoek & Reflectie

Pleidooi voor een publieke ethiek van gezondheidsbevordering

Ethiek van publieke gezondheid gaat volgens veel ethici over populaties en de relatie tussen gezondheidsprofessionals en populaties. Daarmee onderscheidt dit veld zich van de medische ethiek waarin de art-patiëntrelatie en andere relaties tussen zorgverleners en zorgontvangers centraal staan (Parmet et al., 2005). O...

Onderzoek & Reflectie

Alles is gezondheid, maar gezondheid is niet alles - leefstijlzorg als religie

In 2016 brachten René Karst en Stef Ekkel met het Frikandellenkoor de carnavalskraker ‘Liever te dik in de kist, dan weer een feestje gemist’ uit (Ekkel en Karst, 2016). Carnaval is een taboedoorbrekend feest van zotheid en spot. Het is een omkeringsritueel waarin maatschappelijke normen worden opgeschort, rollen wo...

Onderzoek & Reflectie

Naar een gerechtvaardigde suikertaks?

De Raad voor Volksgezondheid en Zorg (hierna: de Raad) was een voormalig onafhankelijk adviesorgaan voor de regering en het parlement. In 2002 beoogde de Raad in zijn rapport ‘Gezondheid en gedrag’ een antwoord te geven op de vraag hoe ongezond gedrag kan worden omgebogen en vooral ook wie verantwoordelijk is voor h...

Onderzoek & Reflectie

De Pakketsluis voor dure geneesmiddelen beschouwd vanuit solidariteit en rechtvaardigheid

Na jaren van groeiende onrust over de toegankelijkheid en betaalbaarheid van sommige geneesmiddelen, besloot de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in 2015 om de instroom van extreem dure geneesmiddelen in het basispakket van de zorgverzekering te reguleren. De beleidsmaatregel die zij daarvoor in het lev...

Onderzoek & Reflectie

Labyrintisch leiderschap bij transities in zorgorganisaties

Volgens Devisch (2015) staat een organisatie nooit stil. Hij verwijst in zijn werk naar de filosoof Jean Luc Nancy. “Nancy’s notion of the singular goes the other way around: organizations are able to function because they differ from themselves and change all the time” (69). Devisch (in: Wesseling & Langenberg, 201...

Onderzoek & Reflectie

Zorgtechnologie moet volgen, niet leiden

Ethische inzichten ten aanzien van zorgtechnologie in de langdurige zorg tijdens de coronapandemie

Zorgtechnologieën worden verwachtingsvol beschouwd als een belangrijke oplossing voor personeelstekorten in de zorg. Ook de langdurige zorg staat in deze tijd van vergrijzing onder grote druk en zoekt oplossingen in de technologische hoek. Daarnaast werd noodgedwongen het gebruik van zorgtechnologie, met name het be...

Onderzoek & Reflectie

Ectogenese: het einde van abortus of een nieuwe reproductieve mogelijkheid?

Dit artikel behandelt de vraag of abortus nog een aanvaardbare optie is om een zwangerschap te beëindigen als ectogenese het mogelijk zou maken om de zwangerschap buiten de baarmoeder voort te zetten. Dit wordt onderzocht aan de hand van verschillende ethische kwesties die tegen elkaar afgewogen worden: de morele st...

Onderzoek & Reflectie

Wat is het risico van risicobeheersing? En hoe filosofe Hannah Arendt ons helpt hierover na te denken

Risico’s die samenhangen met het geven van zorg aan anderen nemen binnen de langdurige zorg een prominente plek in, in ons denken over kwaliteit van zorg en in het verlengde daarvan in ons denken over kwaliteit van leven. Immers, kwaliteit van zorg heeft de intentie direct bij te dragen aan kwaliteit van leven van m...

Onderzoek & Reflectie

Behandelend arts en wetenschappelijk onderzoeker tegelijk: mag dat?

Mag een arts eigen patiënten als proefpersoon werven voor een door hemzelf uit te voeren medisch-wetenschappelijk onderzoek? Uit het oogpunt van vrijwilligheid zitten hier haken en ogen aan. Verschillende regelgevingen beantwoorden de vraag op eigen wijze. Dit vraagt om een (ethische) doordenking van de kwestie. Het...

Onderzoek & Reflectie

Recht doen aan complexiteit van psychische problemen: van lineair naar interactief denken

Een reflectie op het medische model in de psychiatrie

In de geneeskunde is het biomedische model in het denken over ziekte en gezondheid dominant. Dit model heeft een stevige basis in de moleculaire biologie en heeft voor enorme vooruitgang gezorgd in het verklaren van ziekten en het ontwikkelen van evidence-based behandelingen. Ondanks het onmiskenbare succes van deze...

Onderzoek & Reflectie

Biologisch, psychisch, sociaal? Over het ontstaan van genderidentiteit

In de laatste decennia staat de problematiek van gender in toenemende mate in de aandacht. Het aantal mensen dat zich niet binair, dat wil zeggen als man of vrouw identificeert, groeit in de westerse wereld. De grootste Nederlandse genderkliniek, in het Amsterdamse UMC, geeft in een trendstudie aan dat de prevalenti...

Onderzoek & Reflectie

Waarderen van verschillen

De veelkleurige bril van Disability Studies

Disability Studies bestudeert het leven met beperkingen, of disability als complex maatschappelijk verschijnsel. Het leven met beperkingen als vanzelfsprekend onderdeel van de menselijke conditie is geen gemeengoed binnen onze huidige samenleving.

 

Onderzoek & Reflectie

Zombies in onderwijsland

Health care humanities als medicijn tegen ‘skillification’

Reflectie, empathie en professionaliteit zijn toverwoorden in de geneeskundeopleiding (Ng et al., 2015; Hodges, 2015). Ze zouden onder meer zorgen voor professionele artsen met beter zelfinzicht (Winkel et al., 2017), sterkere communicatie (Chen & Forbes, 2014), begrip voor patiëntenperspectief (Mitchell & Blanchard...

Onderzoek & Reflectie

Het blok Medical Humanities in de Utrechtse Geneeskundeopleiding

Sinds 2008 is het blok Medical Humanities een verplicht onderdeel van de bacheloropleiding Geneeskunde. Dit blok beslaat zes weken en heeft tot doel bij te dragen aan de academische en maatschappelijke vorming van toekomstige artsen. In dit artikel wordt de ontstaansgeschiedenis, de inhoud en de verdere ontwikkeling...

Onderzoek & Reflectie

Health Care Humanities in Nijmegen

Vanaf september 2022 is het voor masterstudenten mogelijk om een onderwijstraject health care humanities (HCH) te volgen aan de Nijmeegse Radboud Universiteit. Dit onderwijstraject komt voort uit een samenwerking tussen de Faculteit der Letteren, de Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen en de Fa...

Onderzoek & Reflectie

Health Humanities in Tilburg

Een interdisciplinaire, intersectionele kijk op ziekte, gezondheid en welzijn

De lichamelijke ervaring van infertiliteitsbehandelingen. Representaties van genderfluïditeit in kinderboeken. Onze opvattingen over overgewicht. De manier waarop health self-tracking bijdraagt aan onze identiteit. Waarom we autisme wel of niet als psychiatrische aandoening zouden moeten beschouwen. Het delen van er...

Onderzoek & Reflectie

Een stem voor de sprakeloze: overwegingen bij een zorgethische methode voor moreel beraad voor mensen met spraakproblemen

Wat is het goede? De alledaagse praktijk neemt binnen de zorgethiek een belangrijke plaats in als het gaat om het beantwoorden van deze vraag. Immers, in deze concrete zorgpraktijk ontstaat morele kennis over dat wat ‘het goede’ is (Leget, Van Nistelrooij & Visse, 2017; Ruddick, 1995; Urban-Walker, 2007). Een manier...

Onderzoek & Reflectie

Epigenetica en de toekomst van ethisch verantwoord bevolkingsonderzoek naar kanker

Nieuwe epigenoomtechnologieën bieden in potentie de mogelijkheid om snel en betrouwbaar het gehele epigenoom te screenen op risicofactoren voor verschillende typen kanker. Daarmee kunnen bevolkingsonderzoeken naar kanker in de toekomst mogelijk worden verbeterd. Het epigenoom kan echter ook moreel gevoelige informat...

Onderzoek & Reflectie

Mijn organen krijgen ze niet! Kritische stemmen in het debat over orgaandonatie

In 1966 vond in Nederland de eerste niertransplantatie plaats. In de decennia daarna probeerden particuliere organisaties zoals de Nierstichting en (semi-)overheidsinstanties zoals de Nederlandse Transplantatie Stichting het grote publiek te overtuigen van het belang van postmortale orgaandonatie. Er werd gediscussi...

Onderzoek & Reflectie

Sportmedisch morele dialoog: wat staat er op het spel?

Sportartsen worden in de sportmedische praktijk geregeld geconfronteerd met de hulpvraag van een geblesseerde sporter om een pijnstillende behandeling, waardoor de sporter inzetbaar kan blijven in zijn of haar sport. Op de langere termijn kan sporten met pijnstilling echter leiden tot meer pijn en fysieke beperking ...

Onderzoek & Reflectie

Wat is een pandemie?

De titel van dit artikel is een woordspeling op Charles Rosenbergs bekende essay ‘What is an epidemic?’ (1989), waarin medisch historicus Rosenberg stelt dat epidemieën over het algemeen verlopen volgens steeds terugkerende sociaal-culturele patronen. Het volgt dat we een epidemie voornamelijk moeten zien als een ma...

Onderzoek & Reflectie

Omgaan met pandemische onzekerheid

Observaties uit de ziekenhuispraktijk

27 februari 2020: tijdens een speciale uitzending van de NOS over het coronavirus krijgt Minister Bruins een briefje in de hand gedrukt. De eerste bevestigde Covid-patiënt is die middag opgenomen in het Elisabeth Tweesteden ziekenhuis in Tilburg. 3 maart 2020: tijdens een bijeenkomst over het verkennen van samenwerk...

Onderzoek & Reflectie

Vaccinatieplicht voor zorgverleners?

Een ethische reflectie

Een steeds terugkerende maatschappelijke discussie is het invoeren van een vaccinatieplicht. Deze discussie krijgt een grotere lading bij (de dreiging van) ziekte-uitbraken, zoals bij de uitbraak van COVID-19, en raakt meer op de achtergrond zodra deze onder controle zijn (Willems e.a. 2009, 1305). Onlangs verschene...

Onderzoek & Reflectie

De zorgethische opstelling in moreel beraad als verbindende ruimte

Hedendaagse zorgorganisaties kenmerken zich door een hoge mate van complexiteit (Vosman & Niemeijer, 2017, 470). Er zijn vele betrokkenen voor nodig om goede geïnstitutionaliseerde zorg mogelijk te maken, van handen aan het bed tot managers en bestuurders (Tronto, 2013, 152). Om antwoord te kunnen geven op de vraag ...

Onderzoek & Reflectie

Ontwikkeling van ethische competenties binnen de opleiding geneeskunde

Dagelijks maken artsen situaties mee waarbij ethische reflectie en het hebben van ethische competenties van belang zijn. De laatste jaren vindt er in de medische wereld een verschuiving plaats van ethiekbeoefening in ethische commissies, naar ethiekbeoefening op de werkvloer, bijvoorbeeld door middel van moreel bera...

Onderzoek & Reflectie

Je mag bang zijn. Is er voldoende ruimte voor de kwetsbare kant van zorgprofessionals?

In de context van psychische kwetsbaarheid onder zorgprofessionals en de schaamte en stigmatisering die daarin een rol spelen, heb ik mezelf in dit artikel de vraag gesteld in hoeverre er ruimte is voor mij als zorgprofessional om mijn psychische kwetsbaarheid te tonen. Tijdens het schrijven van dit artikel is mijn ...

Onderzoek & Reflectie

Het vragen van toestemming voor wetenschappelijk onderzoek op de intensive care volwassenen in acute noodsituaties

Naast het leveren van goede patiëntenzorg is het verrichten van medisch-wetenschappelijk onderzoek (‘onderzoek’) een kernactiviteit van (academische) ziekenhuizen. Dit onderzoek heeft de bevordering van kennis tot doel, om: (1) de meest effectieve behandeling voor een bepaalde aandoening te vinden, (2) meer kennis t...

Onderzoek & Reflectie

Opportunistische genoomscreening: normatieve reflectie

De translatie van genomics in ‘gepersonaliseerde geneeskunde’ (vaak ook aangeduid met termen als ‘precisie-’ of ‘gestratificeerde’ geneeskunde) impliceert een paradigmawisseling: de traditionele ‘one size fits all’-gezondheidszorg maakt, zo luidt de belofte, geleidelijk plaats voor maatwerk, rekening houdend met de ...

Onderzoek & Reflectie

De RMRS-NL: Een nieuw instrument om de morele veerkracht van zorgverleners te meten

Steeds meer onderzoek laat zien dat zorgverleners in de dagelijkse praktijk veel morele stress ervaren: de negatieve emoties die men ervaart als gevolg van moreel lastige situaties (Morley et al., 2019). Morele stress kan op korte termijn leiden tot frustratie, schuldgevoelens en fysieke klachten zoals vermoeidheid,...

Onderzoek & Reflectie

Euthanasie bij gevorderde dementie. Schriftelijke verklaring en wet of wetsgeschiedenis

We cannot solve our problems with the same thinking we used when we created them. (Albert Einstein)

 

Moet de wetsgeschiedenis altijd bepalend zijn voor de toepassing van wet of wetsartikel? Wat betekent deze vraag voor art. 2.2 (de schriftelijke verklaring) van de Wet Toetsing Levensbeëindiging op verzoek en Hulp...

Onderzoek & Reflectie

Fair innings: geen fair play bij triage … maar loting evenmin. Een pleidooi voor selectie op basis van kalenderleeftijd bij triage van coronapatiënten voor IC-opname

Het draaiboek dat de artsenfederaties in juni vorig jaar hebben opgesteld voor de triage van coronapatiënten voor IC-opname beschrijft hoe artsen moeten beslissen over wie er wel en wie niet een IC-plek krijgt, als door de coronapandemie de druk op de IC landelijk zo hoog oploopt dat er tekorten ontstaan en triage n...

Onderzoek & Reflectie

Een medisch-ethisch kader voor een zorginstelling tijdens de COVID-pandemie

Zoals veel zorginstellingen heeft ook de Alrijne Zorggroep (1) bij aanvang van de COVID-pandemie maatregelen genomen om de continuïteit van de patiëntenzorg veilig te stellen. In deze hectische periode moesten in korte tijd veel medische en organisatorische besluiten worden genomen. Gelet op de aard van de problemen...

Onderzoek & Reflectie

Kwetsbare anti-helden: ethische veerkracht van verpleegkundigen in het perspectief van Emmanuel Levinas

Meer dan ooit is ethische veerkracht van verpleegkundigen vandaag aan de orde. Maar wat houdt ethische veerkracht eigenlijk in? Na een situering en verkenning van dit begrip, plaatsen we ethische veerkracht in het perspectief van een relationele ethiek die geïnspireerd is door de filosofie van Emmanuel Levinas. Door...