Welkom

Welkom op het online gedeelte van het Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek. Hier vind je de meeste artikelen van alle nummers. Zo kun je ze waar je ook bent en wanneer je maar wilt opnieuw lezen.

TGE stelt zich ten doel de kwaliteit van de morele bezinning op actuele veranderingen binnen de gezondheidszorg te bevorderen. Verschillende invalshoeken, benaderingen en levensbeschouwingen komen aan bod.

 

Geïnteresseerd in publiceren in TGE? Neem contact op met de redactie en bekijk onze auteursrichtlijnen.

Adverteren in TGE? Bekijk dan de mediakaart voor de mogelijkheden.

Inhoudsopgave TGE 31, 4, 2021

Themanummer 'Filosofie van het virus'

 

 

Redactioneel

Filosofie van het virus

Terwijl het virus in het najaar van 2021 opnieuw bezig is met een stevige comeback, organiseerde de Vereniging voor Filosofie en Geneeskunde (VFG) een jaar geleden haar jaarcongres onder de titel “Filosofie van het Virus”. De coronacrisis dwingt ons voortdurend tot urgente inspanningen en maatregelen die de hele sam...

Onderzoek & Reflectie

Wat is een pandemie?

De titel van dit artikel is een woordspeling op Charles Rosenbergs bekende essay ‘What is an epidemic?’ (1989), waarin medisch historicus Rosenberg stelt dat epidemieën over het algemeen verlopen volgens steeds terugkerende sociaal-culturele patronen. Het volgt dat we een epidemie voornamelijk moeten zien als een ma...

Onderzoek & Reflectie

Omgaan met pandemische onzekerheid

Observaties uit de ziekenhuispraktijk

27 februari 2020: tijdens een speciale uitzending van de NOS over het coronavirus krijgt Minister Bruins een briefje in de hand gedrukt. De eerste bevestigde Covid-patiënt is die middag opgenomen in het Elisabeth Tweesteden ziekenhuis in Tilburg. 3 maart 2020: tijdens een bijeenkomst over het verkennen van samenwerk...

Onderzoek & Reflectie

Vaccinatieplicht voor zorgverleners?

Een ethische reflectie

Een steeds terugkerende maatschappelijke discussie is het invoeren van een vaccinatieplicht. Deze discussie krijgt een grotere lading bij (de dreiging van) ziekte-uitbraken, zoals bij de uitbraak van COVID-19, en raakt meer op de achtergrond zodra deze onder controle zijn (Willems e.a. 2009, 1305). Onlangs verschene...

Interview

“Nieuwe technologie leidt tot een herverdeling van verantwoordelijkheden”

Gesprek met Tamar Sharon

Professor Tamar Sharon is co-directeur van iHub, een interdisciplinair onderzoekscentrum van de Radboud Universiteit dat zich richt op digitale technologie en publieke waarden. Hoofdredacteur Gert Olthuis sprak met haar onder andere over de gevolgen van digitalisering op de maatschappij en de gezondheidszorg.

Actualiteit

Voorbereid zijn

Op een zondagavond in april 2020 ging mijn telefoon; het was een senior medewerker van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering van de Geneeskunde (KNMG), die mede namens de Federatie Medisch Specialisten (FMS) vroeg of ik bereid was om, samen met vier andere academische ethici en de ethieksectie van ...

Actualiteit

Cure vs. care, het trolleyprobleem en uitgestelde zorg: reflecties op corona

De coronapandemie heeft een enorme impact gehad op onze samenleving, maar ook veel blootgelegd. Bijvoorbeeld over hoe wij aankijken tegen verschillende vormen van zorg (cure vs. care), over hoe de manier van sterven in Nederland verschilt van die in Duitsland en over het opofferen van de economie ten bate van gezond...

Beelden van de moraal

Visuele impressies van de cross-culturele verschillen bij het dragen van mondkapjes

Gedurende 2020 observeerde ik het gedrag van mijn Belgische landgenoten bij het dragen van mondmaskers. Die observaties resulteerden in een reeks schetsen en veldnotities die ik als basis gebruikte voor een visueel essay (Van Gorp, 2021). In dit artikel schets ik eerst kort de voornaamste bevindingen van deze studie...

Boekbespreking

Eenzaamheid als opmaat naar verbinding tussen mensen

Eenzaamheid is van alle tijden. Ook wel het stille lijden genoemd. Eenzaamheid is iets dat iedereen in meer of mindere mate, op verschillende momenten kan overkomen. Of het door de coronapandemie komt, of het de individualistische tijdgeest is, steeds meer filosofen pogen tegenwoordig dit onderwerp te analyseren en ...

Recensies

Better, not perfect

Het boek Better, not perfect van M. H. Bazerman geeft inzicht in hoe we ons gedrag en processen van ethische besluitvorming kunnen verbeteren. Bazerman gaat daarbij uit van het utilitarisme, de ethische stroming die voorstaat dat handelingen zoveel mogelijk moeten bijdragen aan het nut voor en het welzijn van alle m...

Recensies

Geboren, niet gemaakt. Reflecties op het levensbegin

Redacteuren Boer, Van Hoek en Mul beschouwen deze bundel als een pleidooi voor een ethiek van voorzichtigheid. Voorzichtigheid is de gepaste grondhouding bij ingrijpende vraagstukken die gepaard gaan ‘met gevoelens van twijfel, besef van mysterie en onvolledig menselijk kennen’ (p. 24). 

Recensies

Eindelijk volwassen. De wijsheid van de tweede levenshelft.

In dit erg lezenswaardige boek verkent Frits de Lange een ‘derde weg’ tussen enerzijds het ideaal van ‘succesvol ageing’ en anderzijds de ‘horror vacui’ van het ouder-worden dat alleen verval en aftakeling met zich meebrengt. Terwijl die laatste visie de levensloop verengt tot ‘opgaan, blinken en verzinken’, ontkent...

Inhoudsopgave TGE 31, 3, 2021

Themanummer Ethiekondersteuning – zorgethische perspectieven II

Redactioneel

Ethiekonderwijs in de artsenopleiding: naar een health care humanities benadering

Gert Olthuis

 

Onderzoek en Reflectie

De zorgethische opstelling in moreel beraad als verbindende ruimte

Monique Goense

 

Ontwikkeling van ethische competenties binnen de opleiding geneeskunde

Dymph Dieben

 

Je ...

Redactioneel

Ethiekonderwijs in de artsenopleiding: naar een health care humanities benadering

Al eerder publiceerde TGE (nr.2, 2020) onder de noemer Ethiekondersteuning – zorgethische perspectieven een serie artikelen die zijn ontstaan binnen de module ‘Ethische competenties in zorg- en welzijnsorganisaties’, die onderdeel is van de master Zorgethiek (Universiteit voor Humanistiek). Een opvallende bijdrage a...

Onderzoek & Reflectie

De zorgethische opstelling in moreel beraad als verbindende ruimte

Hedendaagse zorgorganisaties kenmerken zich door een hoge mate van complexiteit (Vosman & Niemeijer, 2017, 470). Er zijn vele betrokkenen voor nodig om goede geïnstitutionaliseerde zorg mogelijk te maken, van handen aan het bed tot managers en bestuurders (Tronto, 2013, 152). Om antwoord te kunnen geven op de vraag ...

Onderzoek & Reflectie

Ontwikkeling van ethische competenties binnen de opleiding geneeskunde

Dagelijks maken artsen situaties mee waarbij ethische reflectie en het hebben van ethische competenties van belang zijn. De laatste jaren vindt er in de medische wereld een verschuiving plaats van ethiekbeoefening in ethische commissies, naar ethiekbeoefening op de werkvloer, bijvoorbeeld door middel van moreel bera...

Onderzoek & Reflectie

Je mag bang zijn. Is er voldoende ruimte voor de kwetsbare kant van zorgprofessionals?

In de context van psychische kwetsbaarheid onder zorgprofessionals en de schaamte en stigmatisering die daarin een rol spelen, heb ik mezelf in dit artikel de vraag gesteld in hoeverre er ruimte is voor mij als zorgprofessional om mijn psychische kwetsbaarheid te tonen. Tijdens het schrijven van dit artikel is mijn ...

Interview

“Een goed informed consent beoogt precies hetzelfde als een dialoog” Gesprek met Guy Widdershoven

Guy Widdershoven was tot aan zijn emeritaat in september 2020 hoogleraar Medische Filosofie en Ethiek en hoofd van de afdeling Ethiek, Recht en Humaniora, voorheen Metamedica van Amsterdam UMC. Redactielid dr. Joke Lemiengre blikt met hem terug op zijn werk, en praat met hem over de dialogische opvatting van informe...

Uit de praktijk

Casus: Altijd transparant over medische informatie?

Mevrouw Jansen is 46 jaar en zij heeft een erfelijk verhoogd risico op borst- en eierstok-/eileiderkanker. In 2013 ondergaat zij een borstsparende operatie wegens een voorstadium van borstkanker. In 2014 worden preventief beide borsten en beide eierstokken/eileiders verwijderd. Hierbij worden geen verdachte afwijkin...

Document

Voltooid leven onderzoek nader bekeken

Eén van de hete hangijzers voor de formatie van een volgend kabinet is het D66-wetsvoorstel voltooid leven. In discussies daarover is het PERSPECTIEF-onderzoek dat in januari 2020 gereedkwam een belangrijke kennisbron. Dat onderzoek vloeide voort uit het eerdere rapport van de commissie Schnabel, dat een regeling vo...

Boekbespreking

Op zoek naar nieuwe kleren voor de keizer

De psychiatrie moet op de schop, is de kortste samenvatting van Mensen zijn ingewikkeld, waarin Floortje Scheepers - afdelingshoofd psychiatrie en hoogleraar Innovatie in de GGZ - zoekt naar andere wegen voor de psychiatrie. De vraag ‘wat is de kern van mentale ontregeling?’ is daarbij haar uitgangspunt.

...
Hora Est

Hoe willen wij zorgen voor ouderen in onze samenleving?

In deze nieuwe rubriek interviewen we een gepromoveerde onderzoeker in de bioethiek. De aftrap is voor dr. Tijs Vandemeulebroucke, die op 27 november 2019 promoveerde in de biomedische wetenschappen aan het Centrum voor Biomedische Ethiek en Recht van de KU Leuven.

 

Zijn proefschrift, dat focust op de ethiek, is...

Gedicht

Zacht

Waaiert het kleurrijke gordijn in de deuropening.

Zonder zelf aanwezig te zijn,

Laat het de broeierige warmte zien.

 

Overal;

Als een blad, snel dwarrelend, vanuit een massief ogende boom.

 

Buiten staan twee fietsen,

Van een bijzondere, elegante bouw.

Sterk, krachtig en kwetsbaar.

 

Ongevoelig voor trend...

Beelden van de moraal

Het creëren van een ander ‘normaal’

Kunstenaar Victor Sonna heeft bijzondere fietsen (recycled artbikes) gemaakt van afvalmateriaal. De onderdelen van de artbikes zijn niet glad, maar bobbelig. De artbikes zijn uniek en lijken niet op de fietsen die je in het straatbeeld tegenkomt. Sonna liet zich inspireren door kunstenaars als Picasso en Matisse. Ni...

Recensies

Het lichaam als centrum en voorwerp

Theo Wobbes onderzoekt in dit boek hoe de ver­houding van de mens tot zichzelf aan de orde komt in de ontmoeting van de patiënt met zijn arts. Een filosofisch-ethische reflectie op deze verhouding is bijzonder interessant, zeker wanneer ze afkomstig is van een auteur die zowel filosoof is als arts.

Recensies

Kwaliteit en veiligheid in patiëntenzorg

Elke patiënt, zorgprofessional en bestuurder heeft met kwaliteit en veiligheid te maken. Wat is kwaliteit van zorg? Hoe meet je dit in de praktijk? Hoe ontstaat een richtlijn en hoe ga je om met multidisciplinaire medische vraagstukken? Wanneer is zorg doeltreffend en doelmatig? Hoe definieer je waardegedreven zorg ...

Recensies

Sterven. Tijd voor een ander verhaal en: Het leven voltooien. Tien persoonlijke verhalen over de waarde van leven met sterven

In het tweeluik Sterven en Het leven voltooien roept Ineke Visser op tot een nieuw verhaal over sterven in de Nederlandse samenleving. Zij vraagt om meer aandacht voor de gelaagdheid van het stervensproces en pleit ervoor dat sterven als een wezenlijke en kostbare menselijk ervaring wordt gezien. Als lezer kun je di...

Recensies

Zorg

Deze bundel laat zien hoe het thema ‘zorg’ is voorgesteld in romans en verhalen. ‘Zorg’ heeft daarbij een brede betekenis – van facetten van zorgsector, tot de concrete handeling van zorgen. De bundel bevat bijdragen van onder meer zorgprofessionals, antropologen, literatuurwetenschappers en schrijvers over uiteenlo...

Inhoudsopgave TGE 31, 2, 2021

Redactioneel

De dynamiek van geïnformeerde toestemming

Gert Olthuis

 

Onderzoek en Reflectie

Het vragen van toestemming voor wetenschappelijk onderzoek op de intensive care volwassenen in acute noodsituaties

Marjolein Timmers, Ditty van Duijn en Erwin Kompanje

 

De RMRS-NL: Een nieuw instrument om de morele ...

Redactioneel

De dynamiek van geïnformeerde toestemming

Een groep Canadese onderzoekers vroeg jaren geleden aan een panel van bioethici wat de grootste gezondheidsethische uitdagingen zijn voor patiënten en hun families (Breslin et al, 2005). Daar rolde een intrigerende top tien van uitdagingen uit. Zeker drie van die tien uitdagingen hadden betrekking op besluitvorming ...

Onderzoek & Reflectie

Het vragen van toestemming voor wetenschappelijk onderzoek op de intensive care volwassenen in acute noodsituaties

Naast het leveren van goede patiëntenzorg is het verrichten van medisch-wetenschappelijk onderzoek (‘onderzoek’) een kernactiviteit van (academische) ziekenhuizen. Dit onderzoek heeft de bevordering van kennis tot doel, om: (1) de meest effectieve behandeling voor een bepaalde aandoening te vinden, (2) meer kennis t...

Onderzoek & Reflectie

Opportunistische genoomscreening: normatieve reflectie

De translatie van genomics in ‘gepersonaliseerde geneeskunde’ (vaak ook aangeduid met termen als ‘precisie-’ of ‘gestratificeerde’ geneeskunde) impliceert een paradigmawisseling: de traditionele ‘one size fits all’-gezondheidszorg maakt, zo luidt de belofte, geleidelijk plaats voor maatwerk, rekening houdend met de ...

Onderzoek & Reflectie

De RMRS-NL: Een nieuw instrument om de morele veerkracht van zorgverleners te meten

Steeds meer onderzoek laat zien dat zorgverleners in de dagelijkse praktijk veel morele stress ervaren: de negatieve emoties die men ervaart als gevolg van moreel lastige situaties (Morley et al., 2019). Morele stress kan op korte termijn leiden tot frustratie, schuldgevoelens en fysieke klachten zoals vermoeidheid,...

Onderzoek & Reflectie

Euthanasie bij gevorderde dementie. Schriftelijke verklaring en wet of wetsgeschiedenis

We cannot solve our problems with the same thinking we used when we created them. (Albert Einstein)

 

Moet de wetsgeschiedenis altijd bepalend zijn voor de toepassing van wet of wetsartikel? Wat betekent deze vraag voor art. 2.2 (de schriftelijke verklaring) van de Wet Toetsing Levensbeëindiging op verzoek en Hulp...

Reactie

Euthanasierecht is méér dan de Wtl

Recht is interpretatie. In de zaak van de koffie-euthanasie draaide het om de interpretatie van het schriftelijke euthanasieverzoek van de verpleeghuisbewoonster door de betrokken specialist ouderengeneeskunde, om de interpretatie van die interpretatie door de Regionale toetsingscommissie euthanasie, de strafrechter...