Welkom

Welkom op de website van het Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek. TGE stelt zich ten doel de kwaliteit van de morele bezinning op actuele veranderingen binnen de gezondheidszorg te bevorderen. Verschillende invalshoeken, benaderingen en levensbeschouwingen komen aan bod.

Publiceren in TGE?
Bekijk de auteursrichtlijnen

Word abonnee

Bekijk hier de mogelijkheden

Redactie

Neem contact op met de redactie
Artikelen

Inhoudsopgave TGE 33, 4, 2023

Themanummer Natuur, mens en gezondheid in harmonie

Redactioneel

Natuur, mens en gezondheid in balans

We kunnen niet meer om klimaatverandering heen. De opwarming van de aarde, stijging van de zeespiegel, extreme weersomstandigheden, de verdwijning van soorten werden al lang aangekondigd, maar worden nu steeds meer daadwerkelijk merkbaar om ons heen voor iedereen. We staan voor een enorme opgave: klimaatverandering ...

Onderzoek & Reflectie

De activistische zorgprofessional: professionele identiteit in tijden van klimaatcrisis

Gezondheidsprofessionals leven in een ongekende tijd. Enerzijds is de medische wetenschap zo ver gevorderd dat mensen ouder worden dan ooit. Levensreddende operaties, kennis vanuit klinische trials en medicatie voor de meeste aandoeningen zijn voorhanden. Anderzijds heeft het systeem waarop die techniek is gebaseerd...

Onderzoek & Reflectie

Primum non nocere? Schade en verantwoordelijkheid

Het trillen van onze smartphone hebben we te danken aan wolfraam (tungsten). Het is een mineraal dat samen met onder andere tantalum, tin en goud bekend staat als ‘conflictmineraal’: een grondstof waarvan de handel vaak gewelddadige conflicten financiert, ten koste van de burgers in de gebieden die rijk aan de grond...

Onderzoek & Reflectie

De nuance van de “natuur = gezond” claim

De boodschap “natuur = gezond” is een krachtige boodschap die past bij de geest van de tijd. Door deze twee begrippen aan elkaar te koppelen, en zelfs gelijk te stellen aan elkaar, kun je veel bereiken ten aanzien van het overtuigen van mensen dat natuur goed is voor de gezondheid. De resolute koppeling van deze beg...

Interview

“De schok van de klimaatcrisis kan leiden tot anders gaan leven”

Gesprek met Wouter Kusters

Wouter Kusters was een van de sprekers op het jaarcongres van de Vereniging voor filosofie en geneeskunde in oktober 2022, waar hij een presentatie gaf over denken en filosoferen over klimaatverandering. Gastredacteur Steven Dorrestijn sprak met Kusters over de natuur die kan helen, maar ook ziek kan maken, en de ro...

Actualiteit

Verduurzaming in het Streekziekenhuis Koningin Beatrix

In de wens en de verplichting om bij te dragen aan een duurzamere toekomst, is het Streekziekenhuis Koningin Beatrix (SKB) druk bezig om hier invulling aan te geven. In 2022 heeft het SKB de milieuthermometer zilver behaald, wat aangeeft dat het ziekenhuis goed op weg is op het gebied van verduurzaming op zeer diver...

Document

Hoe krijgen we onderwijs over planetaire gezondheid in biomedische curricula?

Het Ministerie van VWS bracht onlangs het rapport Planetary Health: een handreiking voor onderwijsimplementatie in universitaire zorgopleidingen uit. Het rapport maakt deel uit van de welkome golf van oproepen ons leefmilieu, lokaal en planetair, in geneeskunde en gezondheidszorg niet langer meer als een externe kwe...

Hora Est

De beste manier om de gezondheid van mensen te verzekeren is het borgen van de gezondheid van dieren en het milieu

Op 23 november 2021 promoveerde Joost van Herten aan de Wageningen University & Research op zijn proefschrift ‘Considerations for an ethic of One Health: towards a socially responsible zoonotic disease control’. Redactielid dr. M. Caroline Vos stelde hem enkele vragen hierover.

 

Recensies

Corona en praktische wijsheid

Een analyse van de ethische grondslagen van crisisbeleid in Nederland

Dit boek levert een filosofische bijdrage aan momenten waarop beslissingen met onzekerheid en onder tijdsdruk moeten worden genomen, zoals tijdens de coronapandemie veelvuldig het geval was. Zeker in het begin. Het gaat over “praktische wijsheid”. Principes zoals dat van het gereflecteerde evenwicht tussen evidentie...

Recensies

Lichaam, zin en zorg

Veranderende visie, vernieuwende praktijk

Vlak na de Tweede Wereldoorlog opende ‘dokter Snuf’ de eerste huisartsenpraktijk in het Noord-Limburgse dorpje Afferden. De Afferdenaren beschikten tot 1964 over leidingwater noch riolering, woonden veelal in ondergrondse kelders, en werden gemiddeld slechts 55 jaar oud. 

Recensies

Gezondheidszorg, Markt, Samenleving

Het boek Gezondheidszorg, Markt, Samenleving adresseert een breed gedragen ergernis onder zorgprofessionals: marktwerking in de zorg. De auteur begint met een haarscherpe anamnese van de huidige problematiek in de zorg, zoals toenemende bureaucratie en verantwoording, personele problemen, en gebrek aan samenwerking....

Recensies

Leven toevoegen aan de dagen

Van slechtnieuwsgesprek tot laatste adem en rouw – hoe een stervensproces verloopt

Hoewel het woord ‘ethiek’ nauwelijks valt, is dit boek ervan doordrenkt. Het is geschreven vanuit de morele overtuiging dat er meer aandacht moet komen voor sterven en de dood in de geneeskunde en de maatschappij. 

Artikelen

Inhoudsopgave TGE 33, 3, 2023

Themanummer Ethiek van leefstijl en preventie

 

Redactioneel

Ethiek van leefstijl en preventie

Donald van Tol en Gert Olthuis

Redactioneel

Ethiek van leefstijl en preventie

In de even huiveringwekkende als virtuoze roman Corpus delicti (2009) schetst Juli Zeh een samenleving waarin elke burger verplicht is gezond te leven en daardoor gelukkig te zijn. Ziek zijn wordt beschouwd als een misdaad waarvoor iemand zal moeten boeten. Eigen schuld. 

Onderzoek & Reflectie

Pleidooi voor een publieke ethiek van gezondheidsbevordering

Ethiek van publieke gezondheid gaat volgens veel ethici over populaties en de relatie tussen gezondheidsprofessionals en populaties. Daarmee onderscheidt dit veld zich van de medische ethiek waarin de art-patiëntrelatie en andere relaties tussen zorgverleners en zorgontvangers centraal staan (Parmet et al., 2005). O...

Onderzoek & Reflectie

Alles is gezondheid, maar gezondheid is niet alles - leefstijlzorg als religie

In 2016 brachten René Karst en Stef Ekkel met het Frikandellenkoor de carnavalskraker ‘Liever te dik in de kist, dan weer een feestje gemist’ uit (Ekkel en Karst, 2016). Carnaval is een taboedoorbrekend feest van zotheid en spot. Het is een omkeringsritueel waarin maatschappelijke normen worden opgeschort, rollen wo...

Onderzoek & Reflectie

Naar een gerechtvaardigde suikertaks?

De Raad voor Volksgezondheid en Zorg (hierna: de Raad) was een voormalig onafhankelijk adviesorgaan voor de regering en het parlement. In 2002 beoogde de Raad in zijn rapport ‘Gezondheid en gedrag’ een antwoord te geven op de vraag hoe ongezond gedrag kan worden omgebogen en vooral ook wie verantwoordelijk is voor h...

Uit de praktijk

Leefstijl in de spreekkamer: vast onderwerp of laissez faire?

Casus

Op een verjaardagsfeestje van een vriend raakt Nicolien Haas, huisarts (35 jaar) in gesprek met Jaq Pietersz (55 jaar). Jaq is een veelgevraagd grafisch vormgever en prijst zich gelukkig met het Bourgondische leven dat hij leidt. Dat is hem ook aan te zien, hij heeft duidelijk overgewicht. Het gesprek verloopt gemoe...

Uit de praktijk

Een goed gesprek met uitleg over de spelregels

Medisch commentaar op de casus

Leefstijl speelt bij veel aandoeningen een rol, en het wetenschappelijk bewijs hieronder wordt steeds sterker. In veel van de richtlijnen staat expliciet dat een of meer leefstijlfactoren aan de orde zouden moeten komen. Preventie en een gezonde leefstijl worden gezien als een van de manieren om de gezondheidszorg q...

Uit de praktijk

Leefstijl in de spreekkamer: aankaarten of laissez faire?

Ethisch-juridisch commentaar op de casus

Jaq is duidelijk op zoek naar een huisarts van het type ‘U vraagt, wij draaien’. Hij legt de verantwoordelijkheid voor zijn klachten buiten zichzelf en vraagt de arts om een ‘snelle’ medische oplossing. Respect voor zijn keuzes en wensen moet leidend zijn in de invulling van de zorgplicht van de arts.

...
Uit de praktijk

Dilemma balans ‘paaien’ versus ‘plagen’

Maatschappelijk commentaar op de casus

Vele (para)medische hulpverleners weten prima wat nodig is voor een duurzame oplossing voor de kwalen waar cliënten mee komen. Maar ze benoemen is moeilijk omdat het niet voldoet aan de verwachting waarmee die cliënt komt, zoals in de casus treffend verwoord met: “Want ik wil natuurlijk wel een goeie dokter die me h...

Actualiteit

De kracht van sociale netwerken voor een gezonde samenleving

De manier waarop we preventie en gezondheidsbevordering inzetten moet veel radicaler gericht zijn op de kracht van het sociaal netwerk, de sociale relaties die mensen verbinden. Gebrek aan sociaal contact vergroot het risico op overlijden, vergelijkbaar met het roken van 15 sigaretten per dag. Sociaal contact is cru...

Actualiteit

Landelijke screening op foetale afwijkingen: het spanningsveld tussen ratio en gevoel

Jérôme Lejeune en Patricia Jacobs toonden in 1959 vrijwel gelijktijdig aan dat het downsyndroom kan worden toegeschreven aan de aanwezigheid van een extra chromosoom 21 (Lejeune e.a., 1959; Jacobs e.a., 1959). Eind jaren zestig werd in gekweekte vruchtwatercellen trisomie 21 aangetoond bij een foetus met downsyndroo...

Beelden van de moraal

Kunst, positieve gezondheid en het ‘kreupele’ lichaam

Een poosje terug verscheen een dik rapport over hoe kunst en culturele interventies in de langdurige zorg en ondersteuning positieve gezondheid van zorgontvangers kan bevorderen (Van Campen ea, 2017). Het rapport signaleert een interessant probleem. Culturele interventies zijn vooral kleinschalige projecten die geri...

Boekbespreking

Recht op ongezond gedrag?

Bespreking van: Handboek Leefstijlgeneeskunde. De basis van iedere praktijk

Leefstijlgeneeskunde maakt sinds enkele jaren een opmars. ZonMw investeert al jaren in preventieprogramma’s onder een titel die de omvang ervan duidelijk maakt: ‘Alles is Gezondheid’. Recent verscheen een herziening van het Handboek Leefstijlgeneeskunde. De basis voor iedere praktijk. Zo’n vijftig hoogleraren en and...

Recensies

Over tijd. Kantelpunten in de naoorlogse geboortezorg

Hajo Wilschut (gynaecoloog) en Marjanke Spanjer (jurist/journalist) schreven een boek over de vooruitgang die in de afgelopen decennia is geboekt binnen de geboortezorg. In 14 hoofdstukken behandelen zij een diversiteit aan onderwerpen en de kwaliteitsontwikkeling die daarin heeft plaats gevonden.

Recensies

Helpen is moeilijk

Het mensenkind komt ter wereld als hulpeloze boreling. Goed beschouwd verandert er gedurende een mensenleven niet veel: kwetsbaarheid, verwarring en ons tekort blijven ons hele leven bij ons. Evenals onze menselijke nood naar een helpende ander om hiermee om te gaan. 

Recensies

Ethiek en Human Resource Management. Morele dilemma’s in de hr-praktijk

Ik zie beroepsethiek graag als zoektocht en leerproces. Hoe fijn is het als studenten dan achteraf aangeven: ‘Door de lessen Ethiek en het uitwerken van de dilemma’s kwam ik erachter dat ik eigenlijk elke dag wel te maken heb met morele oordelen’ of ‘Wat heb ik geleerd van Ethiek? Ik blijf rustig en denk eerst goed ...

Inhoudsopgave TGE 33, 2, 2023

Redactioneel

De solidariteit van passende zorg

Gert Olthuis

Redactioneel

De solidariteit van passende zorg

Bij de ethische beschouwing van Ghislaine van Thiel en Féline Scheijmans in dit nummer van TGE (p.30) moest ik denken aan het hedendaagse pleidooi voor passende zorg (zie ZiN/NZa, 2020). Het artikel bespreekt de zogenaamde Pakketsluis – een beleidsmaatregel die de toelating van dure geneesmiddelen in het basispakket...

Onderzoek & Reflectie

De Pakketsluis voor dure geneesmiddelen beschouwd vanuit solidariteit en rechtvaardigheid

Na jaren van groeiende onrust over de toegankelijkheid en betaalbaarheid van sommige geneesmiddelen, besloot de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in 2015 om de instroom van extreem dure geneesmiddelen in het basispakket van de zorgverzekering te reguleren. De beleidsmaatregel die zij daarvoor in het lev...

Onderzoek & Reflectie

Labyrintisch leiderschap bij transities in zorgorganisaties

Volgens Devisch (2015) staat een organisatie nooit stil. Hij verwijst in zijn werk naar de filosoof Jean Luc Nancy. “Nancy’s notion of the singular goes the other way around: organizations are able to function because they differ from themselves and change all the time” (69). Devisch (in: Wesseling & Langenberg, 201...

Onderzoek & Reflectie

Zorgtechnologie moet volgen, niet leiden

Ethische inzichten ten aanzien van zorgtechnologie in de langdurige zorg tijdens de coronapandemie

Zorgtechnologieën worden verwachtingsvol beschouwd als een belangrijke oplossing voor personeelstekorten in de zorg. Ook de langdurige zorg staat in deze tijd van vergrijzing onder grote druk en zoekt oplossingen in de technologische hoek. Daarnaast werd noodgedwongen het gebruik van zorgtechnologie, met name het be...

Interview

“De zorgethiek heeft ons een taal gegeven die dichter bij de zorgrealiteit staat”

Gesprek met Chris Gastmans

Chris Gastmans is hoogleraar medische ethiek aan de Katholieke Universiteit Leuven en tevens directeur van het Centrum voor Biomedische Ethiek en Recht. Hij doceert en publiceert over zorgethiek en medische ethiek, in het bijzonder over ethische problemen in de zorg voor ouderen en in de zorg rondom het levenseinde....

Actualiteit

Zorgesthetiek

Over lichamelijkheid, responsiviteit en maken in de zorg

De laatste decennia is aardig wat onderzoek gedaan naar de betekenis van het lichaam in de wijze waarop we ons tot de wereld verhouden. Veel inzichten zijn verkregen in de rol die het lichaam speelt in het aanleren, vergaren en inzetten van kennis en vaardigheden. Uitgangspunt daarbij is meestal de gedachte dat het ...